Ελλάδα: Yolo State

στις

Μπορεί το trend του Yolo (από τα αρχικά των λέξεων You Only Live Once) να έχει ξεφτίσει διεθνώς, όμως στην Ελλάδα φαίνεται ότι ακόμα ακολουθούμε πιστά το δόγμα. Το ενδιαφέρον με την περίπτωσή μας είναι ότι ενώ το Yolo συνιστά μια κατεξοχήν έκφραση ατομικής και εσώτερης εγωτικής ανάγκης (προτάσσω το σημερινό έναντι του αυριανού, προτάσσω την επικίνδυνη συγκίνηση του παρόντος έναντι της βαρετής ασφάλειας του μέλλοντος), στην χώρα μας το Yolo έχει σχεδόν επιβληθεί ως εθνική και συλλογική κουλτούρα.

Σε μια χώρα όπου τίποτα σχεδόν δεν μπορείς να προγραμματίσεις, να προϋπολογίσεις, να προβλέψεις, το μόνο που μπορείς να σχεδιάσεις εύκολα και απρογραμμάτιστα είναι το παρόν. Το εδώ και τώρα. Ως ιδιώτης, ή ως επιχειρηματίας δεν είναι καθόλου ρεαλιστικό να κάνεις μακρόπνοα πλάνα. Όταν το ίδιο το κράτος λειτουργεί με τη λογική «Μέρα με τη μέρα και βλέπουμε» πώς μπορούν οι πολίτες να δρουν διαφορετικά; Έτσι γινόμαστε όλοι δέσμιοι σε έναν φαύλο κύκλο που δημιουργήσαμε και ανατροφοδοτούμε οι ίδιοι.

Yolo: Αντιδρώ στην καταπίεση

Στην pop κουλτούρα, το Yolo αποτελεί, σύμφωνα με το Urban Dictionary, «την δικαιολογία του ανόητου για μια ηλιθιότητα που διέπραξε», κάτι που, συχνά, οδηγεί σε κακά ξεμπερδέματα. Πρόκειται για μια νεοκαπιταλιστική, κακώς εννοούμενη μεταμοντέρνα εκδοχή του carpe diem, για μια υπέρταση του ζαμανφού, ή, για να το θέσουμε επί το ελληνικότερο και χυδαιότερο: ό,τι φάμε και ό,τι πιούμε, και δεν-πα-να-γαμηθεί! Παράλληλα όμως πρόκειται για την άναρθρη κραυγή μιας γενιάς που δυσφορεί απηυδισμένη και κουρασμένη από την οικονομική κρίση και την απαξίωση που της επιφύλαξε η προηγούμενη, η οποία τώρα ζητά και τα ρέστα. Είναι η αντίδραση μιας γενιάς που αντιμετωπίζει ένα πρωτοφανές μέγεθος ανεργίας και είναι βαριά καταχρεωμένη ήδη από τα πρώτα της βήματα. Το Yolo είναι η προβλέψιμη αντίδραση ανθρώπων που δεν μπορούν να δουν φως πουθενά.

Και ενώ το συναίσθημα που γεννά το Yolo είναι απολύτως κατανοητό, οι αντιδράσεις που προκαλεί είναι πολλές φορές καταστροφικές . Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το θρυλικό πλέον tweet του 21χρονου ράπερ Ervin McKinness, «Drunk af going 120 driftingcorners #FuckIt YOLO», λίγα λεπτά πριν παραβιάσει το κόκκινο και ρίξει το αυτοκίνητό του σε έναν τοίχο, με αποτέλεσμα ο ίδιος και οι τέσσερις συνεπιβάτες του να χάσουν τη ζωή τους.

Προφανώς Yolo δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι στουκάρω το αυτοκίνητό μου, όμως σαφώς και ενέχει έντονο το στοιχείο της αυτοκαταστροφής: Όταν κάποιος δεν έχει να ελπίζει σε κάτι, η αντίδραση του απέναντι στον κίνδυνο αλλάζει, θεωρεί ότι δεν έχει να χάσει και πολλά αφού ήδη βρίσκεται στο μηδέν.

Αυτό ακριβώς ζούμε και στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Yolo: Δεν έχω τίποτα να χάσω

Πέρυσι τέτοια εποχή είχαμε ένα δημοψήφισμα επιλογή της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Η συλλογιστική πάνω στην οποία είχε στηριχθεί αποδείχθηκε άνευ ουσίας, και το αποτέλεσμά του αποδείχθηκε άνευ αντικρίσματος. Ήταν ένα κυβερνητικό Yolo. Όπως αποτυπώνεται από δημοσιεύματα αλλά και αναρτήσεις στα social media εκείνης της περιόδου, ένα από τα βασικά επιχειρήματα του ΟΧΙ, το έσχατο, όταν τίποτε άλλο δεν έπιανε, ήταν «Δεν έχω τίποτα να χάσω»: «Ο μισθός μου έχει ήδη κοπεί, τα χρέη μου είναι ήδη δυσβάσταχτα. Τι έχω ακόμα να χάσω;», «Μου τα πήραν όλα, τι μου μένει να χάσω;», «Είμαι άνεργος χωρίς καμία προοπτική, πόσο χειρότερα μπορούν να γίνουν τα πράγματα;» Το ΟΧΙ, όπως και ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ και οι κούφιες, τζάμπα μαγκιές του, άρχισαν να φαντάζουν πολύ ελκυστικές λύσεις. Πάρα πολλοί ήταν εκείνοι που αισθάνθηκαν ότι τα πράγματα ήταν ήδη τόσο κακά ώστε δεν θα μπορούσαν να γίνουν χειρότερα. Το ρίσκο και το τίμημα μιας ενδεχόμενης εξόδου από την ευρωζώνη ή και την ΕΕ άρχισαν να φαντάζουν μικρά. Ο κίνδυνος της χρεοκοπίας άρχισε να φαίνεται αμελητέος.

Σε αυτήν την περίοδο είδαμε την κορύφωση του συλλογικού Yolo της χώρας μας: Νομίσαμε ότι κάναμε την μικρή μας επανάσταση, ότι βγάλαμε τη γλώσσα και δείξαμε το μεσαίο δάχτυλο σε όσους μας καταπίεζαν. H περιβόητη μεταστροφή της κυβέρνησης δεν μας επέτρεψε να δούμε τι θα συνέβαινε αν αυτό το εθνικό Yolo το τερματίζαμε. Όμως μια συνέπειά του φάνηκε στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015: Οι πολίτες απέρριψαν συλλήβδην το πολιτικό σύστημα, όπως φάνηκε και από το ιστορικά υψηλό ποσοστό αποχής. Η απαξίωση, της πολιτικής εν προκειμένω, αποτελεί μια άλλη  έκφανση του Yolo, όπως οι teenagers απαξιώνουν τους γονείς τους. Και όταν δεν έχεις να περιμένεις τίποτα καλό από πουθενά, η απάθεια συχνά μετατρέπεται σε ρίσκο. Επικρατεί η λογική των «φθηνών συγκινήσεων» που, υποτίθεται, σε βγάζουν προσωρινά από τη μιζέρια στην οποία βρίσκεσαι.

Yolo: Δεν περιμένω τίποτα

Μετά τη ψήφιση του νέου μνημονίου από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, αφενός η προσδοκώμενη ελπίδα πολλών ψηφοφόρων εξανεμίστηκε, αφετέρου η ανόητη, παράλογη και αδιέξοδη φοροεισπρακτική λογική που υιοθετήθηκε εξώθησε στα άκρα έναν ήδη εξουθενωμένο και εξαθλιωμένο λαό. Οι δημοσκοπήσεις και οι έρευνες της κοινής γνώμης, όσο μπορεί να τις εμπιστευθεί κανείς, δείχνουν ότι οι Έλληνες απλώς παρέλυσαν: Γύρισαν την πλάτη στα πολιτικά πράγματα, αποδέχθηκαν τη μοίρα τους, καθώς και το γεγονός ότι δεν μπορούν να κάνουν σχέδια ή όνειρα για το μέλλον. Επιπλέον, οι κοινωνικές και συλλογικές αντιδράσεις στις τρέχουσες εξελίξεις είναι μάλλον χλιαρές και αποσπασματικές. Όλα αυτά είναι συμπτώματα μιας κοινωνίας σε απάθεια, που πλέον ό,τι και να της κάνεις δεν αντιδρά γιατί έχει ήδη υποστεί τόσα πολλά ώστε δεν συγκινείται πλέον από οτιδήποτε και βλέπει ότι κάθε αντίδρασή της (συλλαλητήρια, συγκεντρώσεις, πορείες, απεργίες κ.λπ.) έχει μηδενικό αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, η στροφή σε ιδιοτελείς ενέργειες και συμπεριφορές, καθώς και σε ένα προσωπικό Yolo ήταν αναπόφευκτη. Το μέλλον πέθανε, ας μεγιστοποιήσουμε το παρόν.

Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί και η φυσική μας έξη να επιλέγουμε αυτό που θα μας δώσει άμεση ικανοποίηση έναντι αυτού που θα μας δώσει ικανοποίηση στο μέλλον. Αυτή η στάση έχει να κάνει με την μεταβαλλόμενη αξία του χρήματος (και της ικανοποίησης), τη διαφορά μεταξύ της παρούσας και της μελλοντικής αξίας, και τη λεγόμενη χρονική προτίμηση. Εξ ορισμού, ένα κεφάλαιο σήμερα δεν έχει την ίδια αξία με ένα κεφάλαιο στο μέλλον. Όσο πιο αβέβαιο είναι το μέλλον, τόσο περισσότερο προτιμούμε να ενεργήσουμε στο παρόν.

Το παραπάνω έχει επιπτώσεις τόσο σε ατομικές συμπεριφορές, οικονομικού χαρακτήρα και μη, όσο και σε επιχειρηματικές ενέργειες. Ποιος άλλωστε θέλει να επενδύσει σε κάτι που δεν ξέρει καθόλου πώς θα μοιάζει στο μέλλον;

Yolo: Το μέλλον είναι αβέβαιο, ας ζήσω έντονα το παρόν

Αυτή τη στιγμή, είτε είσαι ιδιώτης, είτε επιχειρηματίας, είτε επενδυτής, το μέλλον διαγράφεται αβέβαιο. Το φορολογικό πλαίσιο είναι ασαφές, ενώ τα όσα λίγα γνωρίζουμε για αυτό το καθιστούν απωθητικό και αποθαρρυντικό. Κανείς δεν μπορεί να προγραμματίσει κάτι, να προβλέψει μακροοικονομικούς δείκτες, να κάνει υπολογισμούς σε σχέση με βασικά οικονομικά μεγέθη και πολιτικές. Με έναν εκλογικό νόμο που τα αλλάζει όλα χωρίς να αλλάζει τίποτα, με τις εκλογές να ενδέχεται να προκηρυχθούν οποιαδήποτε στιγμή η κυβέρνηση θεωρήσει ότι έτσι βολεύεται (όπως έκανε ήδη μια φορά, και όπως έκαναν και οι κυβερνήσεις πριν από αυτήν), οποιαδήποτε απόπειρα προγραμματισμού τινάζεται στον αέρα. Ακόμα και το εκπαιδευτικό σύστημα αλλάζει, όχι στην λογική της εξυγίανσης ή της μεταρρύθμισης, αλλά απλώς για να εξυπηρετήσει κάποιες συγκεκριμένες ιδεολογικές και ιδιοτελείς προτεραιότητες της κυβέρνησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι υπήρξαν περίοδοι μέσα στην κρίση όπου η ενδεχόμενη απαξίωση του νομίσματος οδήγησε πολλούς να αγοράσουν αγαθά, αντί να αποταμιεύσουν. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι πολλοί διστάζουν να επενδύσουν εάν πρώτα η κυβέρνηση δεν δεσμευθεί είτε για την σταθερότητα του επενδυτικού πλαισίου, ή σε κάθε περίπτωση, για μια προνομιακή μεταχείριση και εφόσον εξασφαλισθούν κάποιοι ειδικοί όροι.

Όμως, δεν είναι μόνο το αβέβαιο μέλλον, είναι και το πνιγηρό παρόν. Πολλά νοικοκυριά βίωσαν το σοκ της έντονης επιδείνωσης της οικονομικής τους κατάστασης. Πολλοί άνθρωποι που ήταν ήδη ευάλωτοι κοινωνικά και οικονομικά, υπέστησαν ακόμα εντονότερη πίεση. Η πίεση αυτή εκτονώνεται με πολλούς τρόπους, σπανιότερα δημιουργικούς και συχνότερα αυτοκαταστροφικούς.

Yolo: Φθηνές συγκινήσεις, ακριβές συνέπειες

Έρευνες που έχουν διεξαχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και στην Νότιο Αφρική καταδεικνύουν πως άτομα με απότομες, καθοδικές αλλαγές στην οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση ρέπουν περισσότερο να υιοθετήσουν συμπεριφορές υψηλού ρίσκου, όπως η χρήση ναρκωτικών, μη ασφαλείς σεξουαλικές πρακτικές, υπέρμετρη κατανάλωση αλκοόλ κ.λπ. Προφανώς όλα αυτά συνδέονται και με άλλα ζητήματα όπως ο περιορισμός δημόσιων κονδυλίων για την ενημέρωση και την πρόληψη, ή η αύξηση φαινομένων όπως η κατάθλιψη. Όμως από τις έρευνες καθίσταται σαφές ότι ένα έντονο σοκ συχνά οδηγεί σε απερίσκεπτες κινήσεις. To Yolo εξ ορισμού αποτελεί μια εκδήλωση φυγής, απόδρασης από μία καθημερινότητα που σε καταπιέζει και σε καταθλίβει.

Είναι γνωστή η ψυχολογική θεωρία για τη διαχείριση του τρόμου: Η επιθυμία μας να ζήσουμε, συγκρούεται με τη συνειδητοποίηση του αναπόφευκτου του θανάτου μας. Έχει καταδειχθεί σε πειράματα ότι πολλές φορές όταν κάποιος έρχεται αντιμέτωπος με τη θνητότητά του, αντιδρά με τρόπο που τον θέτει σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Άτομα, π.χ., που προβάλλουν την αυτοεκτίμησή τους με τη γρήγορη και επικίνδυνη οδήγηση, όταν λάβουν μηνύματα σχετικά με το πόσο εύθραυστη είναι η ζωή, οδηγούν ακόμα πιο επικίνδυνα: Τους καθοδηγεί ένα υποσυνείδητο Yolo, ενώ θα περίμενε κανείς ότι θα υιοθετούσαν προσεκτικότερη συμπεριφορά.

Στην περίπτωση της Ελλάδας έχουμε και μία επιπλέον παράμετρο: Τον ρόλο του κράτους ως πατερούλη, ο οποίος θα φροντίσει τα παραστρατισμένα του παιδιά, θα εμφανιστεί την τελευταία στιγμή ως από μηχανής θεός για να δώσει λύση στο δράμα.

Yolo και ο από μηχανής θεός

Στην ελληνική κοινωνία έχουν εμπεδωθεί κάποιοι άγραφοι αλλά ισχυροί κανόνες που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη σχέση του πολίτη με το κράτος. Το κράτος συχνά αντιλαμβάνεται ότι ο πολίτης παρανομεί, αλλά είτε αδυνατεί είτε επιλέγει να μην εφαρμόσει τον νόμο. Η μη εφαρμογή του νόμου συχνά δικαιολογείται με ελληνικές πατέντες όπως η νομιμοποίηση αυθαιρέτων ή η φορολογική περαίωση. Κάπως έτσι εγκαθιδρύεται σταδιακά η αντίληψη ότι μπορείς να υιοθετήσεις «κακές» συμπεριφορές χωρίς συνέπειες. Η αδυναμία πάταξης της φοροδιαφυγής, η εκτεταμένη διαφθορά και η διαπλοκή ενισχύουν την εικόνα μιας χώρας, στην οποία καθένας τελικά κάνει ό,τι θέλει χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανέναν.

Με άλλα λόγια: το ελληνικό κράτος, εκπέμπει εδώ και δεκαετίες το μήνυμα ότι μπορείς να είσαι Yolo απέναντί του χωρίς να τιμωρηθείς. Ακόμα και βουλευτές και κρατικοί λειτουργοί, αν κρίνει κανείς από τη συμπεριφορά τους, υιοθετούν μια Yolo στάση ζωής: Yolo δεν είναι ο Μιχάλης Λιάπης να κυκλοφορεί με πλαστές πινακίδες; Yolo δεν είναι ο Κίμωνας Κουλούρης να λέει στον οδηγό του να περάσει όλα τα κόκκινα φανάρια χωρίς να σταματήσει; Για να μην αναφερθώ σε βαρύτερα περιστατικά.

Το Yolo state

Εδώ και πολύ καιρό η χώρα βιώνει ένα συλλογικό Yolo:  Έζησε ένα δημοψήφισμα Yolo, έχει οικοδομήσει τις σχέσεις πολίτη-κράτους στη λογική του Yolo, αντιμετωπίζει την οικονομία με Yolo προσέγγιση. Αναπόφευκτα, όλα αυτά καλλιέργησαν μια ευρύτερη Yolo νοοτροπία, η οποία αντιστέκεται σθεναρά σε οποιαδήποτε καθυστερημένη, ούτως ή αλλως, και κακοσχεδιασμένη απόπειρα να επιβληθούν κανόνες

Όσο οι κυβερνήσεις συμπεριφέρονται οι ίδιες με αυτόν τον Yolo τρόπο, προτάσσοντας ιδιοτέλεια, νομοθετώντας επιπόλαια, αδιαφορώντας για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες των κινήσεων τους, αυτή η εκφυλιστική κατάσταση δεν πρόκειται να αλλάξει. Ένα αναξιόπιστο κράτος δεν μπορεί να επιβάλει κανόνες ή να κερδίσει τον σεβασμό των πολιτών. Απλώς διαιωνίζει μια Yolo παθογένεια η οποία εγκλωβίζει και απαξιώνει καθημερινά τη χώρα, ενώ διαφθείρει και καταστρέφει τη δημοκρατία.

Αρχική δημοσίευση: The Greek Report

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s