Η απαξίωση της ελληνικής τηλεόρασης

στις

tv2Για πολλά χρόνια, η ζώνη των 8 μ.μ ήταν στην ελληνική τηλεόραση η κατεξοχήν ώρα των ειδήσεων, και η επικράτηση ήταν θέμα πρεστίζ μεταξύ των δημοσιογραφικών επιτελείων των σταθμών. Παρότι τα δελτία των ειδήσεων δεν αποτελούν τις πιο επικερδείς εκπομπές των καναλιών, η «μάχη των 8» επηρέαζε το κύρος των τηλεοπτικών σταθμών, αλλά και καθόριζε τον βαθμό επιρροής τους στα πολιτικά πράγματα.

Όταν ο όμιλος του RTL εξαγόρασε τον Alpha, μια από τις πρώτες κινήσεις του ήταν να μετακινήσει το δελτίο ειδήσεων του σταθμού στις 7 μ.μ. και να προβάλει το μαγειρικό παιχνίδι «Κάτι ψήνεται» στις 8 μ.μ., απέναντι από τα δελτία ειδήσεων των άλλων καναλιών. Η δημοσιογραφική πιάτσα αρχικά χλεύασε την κίνηση των «Γερμανών», λίγο αργότερα όμως αναγκάστηκε να καταπιεί τη γλώσσα της, καθώς το «Κάτι ψήνεται» άρχισε να αποκτά τηλεθέαση μεγαλύτερη από οποιοδήποτε δελτίο ειδήσεων, κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, όπου η εκπομπή πλέον διαγκωνίζεται για την πρώτη θέση με τη σαπουνόπερα του ΑΝΤ1 «Δίδυμα φεγγάρια»: Το δελτίο του ΑΝΤ1 εξορίστηκε στις 7 μ.μ., ενώ τα άλλα δελτία που έχουν απομείνει στις 8 μ.μ., αυτά του Mega και του Star, υστερούν κατά πολύ σε τηλεθέαση. Το δελτίο του ΣΚΑΪ πότε προβάλλεται στις 8 μ.μ. και πότε στις 9 μ.μ., βάσει ενός περίπλοκου προγραμματισμού, που σίγουρα δεν διευκολύνει την τηλεθέασή του.

Ενημέρωση μακριά από την τηλεόραση

Το λεγόμενο «ραντεβού με την ενημέρωση» χάθηκε, και η καθημερινή συνήθεια της παρακολούθησης του βραδινού δελτίου απαξιώθηκε. Στον μικρόκοσμο των πολιτικών και δημοσιογράφων, το δελτίο του Mega μπορεί να αποτελεί θέμα εκτενούς συζήτησης, δεν συμβαίνει αυτό όμως στην υπόλοιπη κοινωνία. Το ίδιο ισχύει και για τις υπόλοιπες ενημερωτικές εκπομπές, με μοναδική ίσως εξαίρεση τις πρωινές, που διατηρούν υψηλά μερίδια τηλεθέασης (σε πολύ μικρότερο σύνολο κοινού βεβαίως). Η πρόσφατη απεργία της ΕΣΗΕΑ κατέδειξε, πέραν της μυωπίας και ιδιοτέλειας που τη διακρίνει, και το πόσο έχει πλέον απεξαρτηθεί η ενημέρωση από την τηλεόραση.

Κάπως έτσι εξηγείται λοιπόν το ότι οι Έλληνες προτιμούν να βλέπουν μια σαπουνόπερα ή πέντε άγνωστους να μαγειρεύουν αντί για ειδήσεις, και μάλιστα σε μια περίοδο όπου η χώρα διανύει μια βαθιά κρίση και η ανάγκη για ενημέρωση είναι μεγάλη. Αν μάλιστα δει κανείς και τα αποτελέσματα του πιο πρόσφατου Ευρωβαρόμετρου, οι ενδείξεις είναι ακόμα πιο σαφείς: Το 80% των Ελλήνων δεν εμπιστεύεται την τηλεόραση, ενώ ο μέσος όρος των 28 χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 47%. Καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν πλησιάζει αυτό το συντριπτικό ποσοστό δυσπιστίας που εκφράζουν οι Έλληνες για την τηλεόραση.

Χωρίς αξιοπιστία

Τι συνέβη και η τηλεόραση έχει απαξιωθεί τόσο στη συνείδηση των τηλεθεατών στην Ελλάδα; Σίγουρα δεν υπάρχει μία και μόνη εξήγηση, όμως όλοι μπορούμε να μαντέψουμε τους βασικούς λόγους: Η Ελλάδα είναι μια μικρή αγορά και ο κόσμος μιλάει πολύ. Όλοι έχουν ένα γνωστό ενός γνωστού που ξέρει «από μέσα» πόσο διαπλεκόμενα είναι τα κανάλια και η πολιτική. Όλοι αποδέχονται αυτή τη σχέση αλληλεξάρτησης ως κάτι αναπόφευκτο.

Όλοι ξέρουν ποιο κανάλι στηρίζει ποια κόμματα, ποιους πολιτικούς, ποιες ποδοσφαιρικές ομάδες και ποιες επιχειρήσεις. Πολλά από αυτά που όλοι νομίζουν πως γνωρίζουν είναι όντως αλήθεια, κάποια άλλα είναι ψέματα, αλλά είναι πολύ γαργαλιστικά για να σταθεί κανείς σε μια τόσο μικρή λεπτομέρεια, και ορισμένα είναι προϊόν προπαγάνδας κομμάτων ή αντίπαλων καναλιών. Αλήθεια ή ψέματα, δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία, η αξιοπιστία πλήττεται έτσι κι αλλιώς. Επίσης, το γεγονός ότι η δημοσιογραφία και η πολιτική αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία στελεχών δεν βοηθάει και πολύ τα πράγματα.

Ο άλλος Τύπος;

Γιατί όμως η αξιοπιστία της τηλεόρασης έχει πληγεί περισσότερο από εκείνη άλλων μέσων, όπως, για παράδειγμα, οι εφημερίδες; Πρώτα από όλα, είναι η φύση του μέσου τέτοια όπου όλα μεγεθύνονται, όπως εξάλλου και τα κασέ, τις παλιές καλές εποχές των παχιών αγελάδων. Έπειτα, οι τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν στοχοποιηθεί περισσότερο από τους πολιτικούς, όποτε αυτό τους συμφέρει. Από τον Νίκο Μιχαλολιάκο μέχρι τη Ζωή Κωνσταντοπούλου και από τον Παύλο Πολάκη μέχρι τον Πάνο Καμμένο, τα «πορνοκάναλα» και «βοθροκάναλα» της διαπλοκής αποτελούν παράλληλα μηχανισμό προβολής και αποδιοπομπαίο τράγο για πολλούς πολιτικούς.
Είναι τα κανάλια άμοιρα ευθυνών; Προφανώς και όχι. Από τη φούσκα του Alter, με τις τριγωνικές σχέσεις και το υπεράριθμο προσωπικό, μέχρι τον άτυπο και κοινώς αποδεκτό θεσμό των επιστροφών στη διαφημιστική αγορά, από το ότι τα κανάλια λειτουργούν όλα αυτά τα χρόνια σε ένα νομοθετικό κενό μέχρι το ότι συχνά τα τηλεοπτικά επιτελεία είναι εντελώς αποκομμένα από την πραγματικότητα, οι τηλεοπτικοί σταθμοί υπονομεύουν από μόνοι τους την εικόνα τους, δεν χρειάζεται κάποιος πολιτικός για να το κάνει αυτό.

Σε αυτό έρχεται να προστεθεί η διαρκής υποβάθμιση του ψυχαγωγικού προγράμματος των σταθμών, τόσο λόγω της κρίσης όσο και λόγω της κρατούσας νοοτροπίας, την ίδια στιγμή μάλιστα που παγκοσμίως η τηλεόραση διανύει τη δεύτερη χρυσή της εποχή, ενώ εναλλακτικές, όπως η συνδρομητική και η διαδικτυακή τηλεόραση, απειλούν την πρωτοκαθεδρία των κλασικών τηλεοπτικών σταθμών.

Νεκροζώντανα κανάλια

Οι ιδιωτικοί σταθμοί, άλλοι σε μεγαλύτερο και άλλοι σε μικρότερο βαθμό, ζουν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, χωρίς όμως παράλληλα να κάνουν κάποιον ουσιαστικό στρατηγικό προγραμματισμό για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους. Παράλληλα, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ απέτυχε ή απέφυγε να συγκροτήσει έναν σύγχρονο, επίκαιρο και δυναμικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα, ο οποίος θα μπορούσε να μετασχηματίσει το τοπίο, επιλέγοντας τη δοκιμασμένη λογική του κομματικού φερέφωνου, των άνευρων, δήθεν ποιοτικών παραγωγών και των αθρόων προσλήψεων όχι βάσει αναγκών και προγραμματισμού αλλά βάσει κομματικών και συνδικαλιστικών κριτηρίων.

Άδειες όπως αδιαφάνεια

Σε αυτό το τοπίο ήρθε να προστεθεί και η μεγάλη συζήτηση για την αδειοδότηση των καναλιών, μια συζήτηση που όλες οι κυβερνήσεις απέφευγαν επιμελώς να ξεκινήσουν και η κυβέρνηση, που εντέλει την άρχισε, την ολοκλήρωσε με τον πλέον ακατάλληλο τρόπο, με αδιαφανείς διαδικασίες, μαγειρέματα, περίεργες εξουσιοδοτήσεις υπερυπουργών, απαξίωση των ρυθμιστικών αρχών και άλλοθι την περιβόητη μελέτη του Ινστιτούτου της Φλωρεντίας.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια μάχη διεκδίκησης αδειών όχι στη βάση ενός νοικοκυρέματος ή με αμιγώς εισπρακτικά κίνητρα αλλά για μια στρατηγική δημιουργίας μιας νέας μιντιακής ελίτ, συμβατής με τη σημερινή κυβέρνηση. Έτσι, μια διαδικασία που υποτίθεται ότι θα αναβαθμίσει το τηλεοπτικό προϊόν, είναι πολύ πιθανό να το υποβαθμίσει περαιτέρω: Τα ήδη καταπονημένα, εξασθενημένα, υποβαθμισμένα κανάλια θα πρέπει να συναγωνισθούν μεταξύ τους και πιθανότατα και με νέους αντιπάλους για μια πολυπόθητη άδεια. Θα είναι αυτά τα κανάλια βιώσιμα σε μια διαφημιστική αγορά που έχει συρρικνωθεί σημαντικά και με την επιβολή του ειδικού φόρου τηλεόρασης, αλλά και τις επικείμενες αλλαγές στους κανόνες που διέπουν τη διαφήμιση; Θα προσφέρουν αντικειμενική ενημέρωση; Θα παρέχουν ενδιαφέρον, πρωτότυπο και εξαγώγιμο ψυχαγωγικό περιεχόμενο; Θα συγκροτηθεί ένα σοβαρό και όχι υποκριτικό και φοβικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο για να παίξει τον ρόλο που οφείλει και όχι τον ρόλο που το βολεύει; Ουδείς γνωρίζει.

Όλο και λιγότερο

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η τάση απαξίωσης της ελληνικής τηλεόρασης θα συνεχιστεί. Όσοι τηλεθεατές μπορούν (οι νεότεροι σε ηλικία, κατά κύριο λόγο) έχουν ήδη στραφεί σε άλλες πηγές ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Η τηλεοπτική συσκευή παραμένει χρήσιμη καθώς αποκτά και νέες χρήσεις, όμως είναι κοινό μυστικό ότι το περιεχόμενο που παράγουν οι ελληνικοί τηλεοπτικοί σταθμοί αφορά όλο και λιγότερο τους τηλεθεατές. Σύμφωνα με την Nielsen, οι Ελληνίδες 15-24 χρόνων μείωσαν κατά 7΄ τον χρόνο τηλεθέασης το 2015 (σε 2΄09˝) ενώ οι άνδρες 25-44 χρόνων κατά 9΄ (σε 3΄11˝), σε σχέση με το 2014. Και όλα αυτά ενώ τόσο τα κανάλια όσο και τα κόμματα αδυνατούν να δουν πέρα από τον αιμομικτικό μικρόκοσμό τους, θεωρώντας ακόμα ότι το σύμπαν περιστρέφεται γύρω τους. Υπό αυτό το πρίσμα, οι προοπτικές (και) της ελληνικής τηλεόρασης διαγράφονται δυσοίωνες.

Disclaimer: Ο γράφων έχει υπάρξει τόσο διευθυντικό στέλεχος τηλεοπτικού σταθμού όσο και μέλος πολιτικού κόμματος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s